21.3.2012

Að vera eða vera ekki í NATO

Ég ræddi það aðeins í pistli hér um daginn hversu mikill tvískinnungur það hefur lengi verið í Svíum að halda því fram að þeir séu utan hernaðarbandalaga. Þeir hafa auðvitað lengi, lengi verið ,,de facto“ í NATO.

Ég heyrði af heilmikilli stúdíu um þetta í sænskum útvarpsþætti um helgina. Þessi stúdía er komin út á bók og er tilnefnd til virtra verðlauna um bestu rannsóknarblaðamennsku síðasta árs. Bókin heitir Den dolda alliansen (ýtið á hlekkinn á bókartitlinum til að lesa ykkur nánar til um efnið) og virðist halda því fram að jafnvel enn meiri bönd hafi áratugum saman verið við NATO en almenningur hefur fengið að vita. Eiginlega hafi óháða staðan utan hernaðarbandalaga verið fullkomlega marklaus því að Bandaríkin hafi heitið fullri hernaðaríhlutun ef ráðist yrði á Svíþjóð. Svíar heyrðu, með öðrum orðum, og heyra væntanlega enn, í raun undir hinn fræga fimmta lið varnarsamnings NATO um að árás á eitt ríki jafngildi árás á þau öll.

Maður verður eiginlega að skaffa sér þessa bók (svo maður tali nú skandinavíu-skotið).

18.3.2012

Skáldskapur og raunveruleiki í Borgen

Um fátt var meira rætt á dönskum kaffistofum haustið 2010 en fyrsta kvenkyns forsætisráðherra landsins, hnarreista og ákveðna konu sem stóð í stafni nýrrar mið-vinstri ríkisstjórnar og tók við af áralangri hægri stjórn karla í gráum jakkafötum.

Hún náði, eftir nokkurn barning, að sameina að baki sér fremur ósamlyndan hóp sem spannaði litrófið frá borgaralegum miðjumönnum til róttæks fólks allra yst á vinstri vængnum. Hveitibrauðsdagarnir voru fáir ef þá nokkrir, rýtingsstungur í bakið urðu daglegt brauð og blákaldur pólitískur veruleikinn leiddi fljótt til þess að nýi forsætisráðherrann og stjórn hennar urðu að leggja alla fallega hugmyndafræði og framtíðarsýn til hliðar. Við tóku hnífskarpar ákvarðanir sem gengu þvert gegn þeim ófrávíkjanlegu loforðum af veggspjöldum sem jafnvel hengu enn uppi hér og þar um stræti og torg úr nýliðinni kosningabaráttu.

Einhverjir lesendur halda sjálfsagt að þeir hafi hingað til verið að lesa fréttaskýringu um dönsk samtímastjórnmál. Það hafa þeir líka í raun verið að gera. Það eina sem ekki passar fullkomlega við rauveruleikann er ártalið. Það á að vera 2011 en ekki 2010.

Forsætisráðherrann heitir reyndar ekki heldur Helle Thorning-Schmidt, hún heitir Birgitte Nyborg. Og svo er sú fyrrnefnda af holdi og blóði og tók við haustið 2011 en hin síðarnefnda er aðalpersónan í sjónvarpsþáttaröðinni Borgen sem fór í loftið hjá Danska ríkissjónvarpinu haustið 2010 og áhorfendur RÚV fylgjast spenntir með þessi sunnudagskvöldin. Lesa meira

11.3.2012

,,Heimssamviskan“ í kaldhæðnu ljósi

Stundum hafa Svíar verið kallaðir á ensku ,,the moral superpower“. Sumir hafa notað það í einlægni til að lýsa aðdáun á framlagi Svía til betri og siðvæddari heims en aðrir beitt því í kaldhæðni til að benda á tvöfeldni Svía sem predika góð gildi og leggja hart að öðrum að fara eftir þeim en eru síðan sjálfir ekki allir þar sem þeir eru séðir.

Þeir sem frekar taka sér hugtakið í munn með kaldhæðnistón hafa hátt þessa dagana. Sterkustu rökin gegn ,,the moral superpower“ (,,heimssamviskunni“, kannski) hafa ávallt verið að Svíar eru einir helstu vopnasalar í heimi og það hefur þótt ríma illa við allt þeirra kærleiks- og friðartal.

Nú er nefnilega komið upp hneykslismál í Svíþjóð þar sem varnarmálaráðherrann og öll stjórnin hefur orðið uppvís að ósannindum þegar hún neitaði tilvist vopnaverksmiðju í Saudi-Arabíu sem byggð er og rekin fyrir tilstilli sænskra krafta. Vopnin þaðan hafa t.d. verið notuð til að berja niður arabíska vorið í Barein að undanförnu og í öðrum álíka misjöfnum tilgangi. Hneykslið er í raun tvöfalt – bæði tilvist vopnaverksmiðjunnar sænskuskotnu í Saudi-Arabíu og svo það að stjórnin sagði ósatt, neitaði tilvist hennar en þurfti svo að éta allt slíkt ofan í sig. Lesa meira

4.3.2012

Vandamálið sem gufaði upp

Um helgina var í danska dagblaðinu Politiken vakin athygli á málefni vegna þess að það vekur ekki lengur athygli sem málefni í Danmörku.

Og hér verður vakin athygli á því að það málefni vekur ekki lengur athygli sem málefni.

Þetta er innflytjenda- og múslimaumræðan sem hertók allan fyrsta áratug þessarar aldar, um allan hinn vestræna heim raunar, en sérstaklega á ákveðnum svæðum og löndum, t.d. Danmörku.

Varla var gefið út það dagblað eða efnt til umræðuþáttar án þess að einhvers staðar kæmu fyrir hatrammar umræður um grundvallarspurningar á borð við þessar: Eru múslimar mjög vont fólk eða bara vont? Eru allir múslimar terróristar eða bara flestir? Er ljóst hvenær, ekki hvort, Islam mun taka yfir vestræn lýðræðissamfélög og færa þau aftur til myrkra miðalda? Mun sólin yfirleitt rísa á himni á morgun ef að danskar stofnanir verða að hætta að sörvera svínakjöt til þeirra sem neita að setja það inn fyrir sínar varir? Lesa meira

26.2.2012

Sagan um hringinn

Það er óhætt að segja að miðvinstri-stjórn Helle Thorning-Schmidt hafi ekki fengið neitt fljúgandi start fyrsta vetur sinn. Fylgi við hana hefur mælst lítið og hvert vandræðamálið hefur rekið annað. Tólfunum kastaði þó fyrst í upphafi nýliðinnar viku þegar að eitt helsta vandræðabarna stjórnarinnar, umferðargjaldhringur umhverfis miðborg Kaupmannahafnar, endaði í einni alls herjar uppgjöf.

Gjaldhringurinn hefur verið inni í verkefnaáætlun Sósíaldemókratanna og Sosialistisk Folkeparti alveg frá því að flokkarnir sneru saman bökum 2009 og kynntu sameiginlega framtíðarsýn sína sem kosningabandalag. Hann byggir á svipuðum lausnum og í borgum eins og Stokkhólmi og London þar sem hann hefur verið settur upp sem tollur á umferð bíla til að minnka umferðarhnúta, mengun og styrkja almenningssamgöngur og þar með hvetja fólk til umhverfisvænni fararmáta.

Gjaldhringurinn var frá fyrstu tíð mjög umdeild hugmynd í Danmörku, sérstaklega meðal íbúa utan hans sem þurfa daglega að sækja vinnu eða eiga önnur regluleg erindi inn í miðbæ Kaupmannahafnar, innan hringsins. Þegar að vinstri flokkarnir og Radikale Venstre náðu meirihluta og mynduðu þriggja flokka stjórn með stuðningi Enhedslisten þá var gjaldhringurinn eitt þeirra mála sem sett var á oddinn og Helle Thorning-Schmidt nefndi hann sérstaklega sem mál sem hún lofaði að staðið yrði fullkomlega við. Lesa meira

19.2.2012

Menntafólkið á kassann í Netto

Mette Frederiksen, atvinnumálaráðherra í dönsku vinstri stjórninni, er einn hinna upprennandi sósíaldemókrata sem margir hafa spáð miklum frama.

Hún stýrir nú vandasömum málaflokki á krepputímum og þarf að standa frammi fyrir því, mörgum öðrum fremur, að svara þeirri spurningu hvernig megi bregðast við atvinnuleysi í Danmörku á krepputímum.

Það er flestum ljóst að það er ekki auðveld barátta og krefst sjálfsagt flókinna og margbrotinna aðgerða sem ekkert er svo víst að skili árangri á endanum. Vandamálið er stórt og hefur lengi verið – ekki bara í Danmörku heldur víða í Evrópu.

Þess vegna urðu margir sem vinna í þessum málaflokki ekki lítið ,,skúffaðir“ (svo maður noti nú dönskuslettu) þegar að ráðherrann lét það frá sér fara nú fyrir helgi að atvinnulaust menntafólk ætti líka að sækja um vinnu í Netto (sambærilegri verslunarkeðju og Bónus á Íslandi). Hún var með öðrum orðum að segja að menntafólk ætti ekki að vera of fínt til þess að gera allt til að fá vinnu, sækja um alls staðar, líka í Netto.

Það er reyndar vansagt að margir hafi orðið ,,skúffaðir“ yfir þessum ummælum. Fólk varð alveg brjálað. Sérstaklega það unga menntafólk og forsvarar þeirra sem fannst gróflega verið talað niður til sín og að ráðherrann væri þarna að beita ódýru bragði, vitandi það mætavel að hún væri ekki að ráðast að raunverulegu vandamáli, heldur skora pólitísk stig, þykjast vera hörkunagli til að ganga í augun á hópi kjósenda sem finnst of mikil linkind ríkja gagnvart atvinnulausum og bótaþegum.

Með öðrum orðum: Mette Frederiksen beitti popúlisma.

Lesa meira

14.2.2012

Staða sósíaldemókrata

Í framhaldi af umræðum um leiðtogakrísuna í sænska sósíaldemókrataflokknum (sem kannski er búin, kannski ekki), leit fréttaskýringaþátturinn Konflikt í sænska ríkisútvarpinu yfir evrópska sviðið um síðustu helgi til að kíkja á stöðu sósíaldemókrataflokkanna hér og þar. Þátturinn er hér fyrir áhugasama.

12.2.2012

Stefan Löfven byrjar af öryggi

Sósíaldemókratarnir sænsku vonast til að hafa hoggið á þá hnúta sem þeir hafa hnýtt allt frá brotthvarfi Görans Perssons með endalausri leiðtogakrísu og tveimur formönnum sem frekar aukið vandann en hitt. Á það sérstaklega um  þann síðari, Håkan Juholt.

Juholt virtist að lokum hafa verið stillt upp með tvo valkosti af innsta valdakjarna flokksins: að segja sjálfur af sér eða vera steypt af stóli. Hann valdi fyrri kostinn.

Nú vonast sem sagt sænsku kratarnir til að nýi formaðurinn, Stefan Löfven, sé þessi sem veldur hnútahögginu langþráða hjá landsföðurlega flokknum sem hefur á eyðimerkurgöngu undanfarinna ára verið langt frá því að vera sá burðarbiti í sænskum stjórnmálum sem hann eitt sinn var.

Löfven kemur úr launþegahreyfingunni, hefur verið í forystu IF Metall, heildarsamtaka ýmissa iðnfélaga (systurfélag Samiðnar á Íslandi) og hefur starfað í innsta hring sænska sósíaldemókrataflokksins um nokkurt skeið. Þannig að þó hann hafi ekki komið fram sem réttur og sléttur stjórnmálamaður fyrr, þá hafa störf hans um langt skeið verið af pólitískum toga og klárlega innan hinna stóru sósíaldemókratísku hreyfingar.

Ýmsir hafa haldið að hér sé um enn eina lélegu bráðabirgðareddinguna að ræða á leiðtogakrísu sósíaldemókratanna en raunar er of snemmt að segja til um það nú. Efasemdarröddum um gildi Löfvens sem leiðtoga hefur verið svarað af þeim sem til dæmis benda á að hvorki Ingvar Carlsson né Göran Persson þóttu hafa styrka stöðu eða mikla útgeislun sem leiðtogar þegar þeir tóku við keflinu á sínum tíma. Urðu þó báðir farsælir leiðtogar til margra ára.

Þeir sem trúa á Löfven telja að hann sé rétti maðurinn til að takast á við það sem flesta skiptir mestu máli, sérstaklega á þessum tímum: atvinnu.

Það verður að segjast eins og er að þarna hefur Löfven virkað sterkur í upphafi og maður veltir því fyrir sér hvort efasemdir um umdeilda afstöðu hans í ýmsum öðrum málaflokkum komi til með að breyta svo miklu. Líklegt er að á krepputímum vilji fólk fyrst og fremst vita hvernig leiðtogi gamla landsföðurflokksins ætlar að redda atvinnumálunum. Það er gömul saga og ný.

Löfven kom fram í fyrsta ítarlega viðtalinu sínu á SVT í kvöld og hann komst fremur vel frá því. Honum tókst þar enn að leggja áherslu á þennan styrk sinn, m.a. í ljósi bakgrunns síns úr launþegahreyfingunni, og stimpla sig enn frekar inn sem maður með klassíska sýn á sósíaldemókratismann. Kannski jafnvel að einhverju leyti með vísan til þess tíma þegar samasemmerki var nánast á milli breiðs hóps verkalýðs og opinberra starfsmanna og kjósenda sósíaldemókrataflokksins. Seinni tíma áhersluatriði, eins og umhverfismál, jafnréttismál og innflytjendamál, voru alla vega minna til umræðu, raunar lítið sem ekkert á þau minnst. Allt snerist um atvinnu, efnahag, framleiðni. Gamli frasinn úr herbúðum Bill Clintons, ,,It’s the economy, stupid“ átti vel við.

Löfven nýtur auðvitað enn þá hveitibrauðsdaganna sinna. Hann getur enn vísað til þess að hann sé nýtekinn við embætti. Þess vegna komst hann upp með að svara mörgum spurningum með því að segja að verið væri að skoða þetta og hitt, meta eitt og annað og að þessi eða hinn samráðshópurinn innan flokksins myndi skila niðurstöðu um eitthvað innan skamms. Þessi svör munu hins vegar ekki duga lengi. Það eru kosningar haustið 2014 og sá tími er fljótur að líða þegar að leggja þarf línur til sigurs, sérstaklega í þeirri stöðu sem sænsku kratarnir eru í núna. Hveitibrauðsdagarnir verða því naumt skammtaðir, bæði á verkefnaáætlun flokksins og meðal kjósenda.

Málmiðnaðarforinginn þarf því að vinna hratt og vel. Fyrir sænsku sósíaldemókratana getur það hreinlega verið tilvistarspursmál, út frá því að endurheimta stöðu sína sem burðarbiti í sænskum stjórnmálum eða á hinn bóginn glata henni fyrir fullt og allt.

 

21.10.2011

Konan með handtöskuna

Marianne Jelved er um margt merkilegur pólitíkus.* Við fyrstu sýn virðist hún ekki mikil á að líta, fremur smávaxin og samanherpt, kennslukonuleg eldri kona sem kemur sínu til skila á hæglátan hátt og fylgir meiningu sinni eftir með mildu brosi. En þessi fyrstu viðkynni segja ekki margt. Marianne Jelved er nefnilega einhver öflugasti pólitíkus Dana undanfarna tvo áratugi, kona sem lætur engan vaða yfir sig, stendur fastar en bjarg á sínu og hræðist ekki öflugan mótvind. Frægt er viðurnefni hennar sem ,,konan með handtöskuna“ og vísaði það til handtösku hennar sem hún notaði ekki aðeins til að bera hluti í heldur líka til þess að sveifla af krafti og nota þannig sem tól til að smala fólki að sinni skoðun (þó einungis í formi myndlíkingar, hafi einhver haldið annað).

Marianne Jelved var leiðtogi Radikale Venstre í heil 17 ár, þessa miðflokks í dönskum stjórnmálum sem hefur ýmist unnið með hægri og vinstri stjórnum gegnum tíðina og þar með verið í lykilhlutverki í danskri stjórnmálasögu, ekki ólíkt Framsóknarflokknum á Íslandi, þó að taka verði fram að eðli og uppruni þessara tveggja flokka er um margt, og raunar flest, mjög ólíkur. Lesa meira

13.10.2011

Búið spil hjá Juholt

SVT segir nú í frétt frá því að þetta sé búið spil hjá Juholt.

Síðustu stoðinni virðist hafa verið kippt undan honum þegar í morgun varð ljóst að gruggug mál um bílastyrki hafa bæst við allt sem á undan hafði komið. Þetta lítur þannig ut að Håkan Juholt hafi ansi mikið í sínu pokahorni sem honum muni ganga illa að verja og því verði afrám lekið út þangað til að mælirinn fyllist.

Og nú virðist hann vera fullur. Tragedían heldur áfram hjá sænskum sósíaldemókrötum.