Mette Frederiksen, atvinnumálaráðherra í dönsku vinstri stjórninni, er einn hinna upprennandi sósíaldemókrata sem margir hafa spáð miklum frama.
Hún stýrir nú vandasömum málaflokki á krepputímum og þarf að standa frammi fyrir því, mörgum öðrum fremur, að svara þeirri spurningu hvernig megi bregðast við atvinnuleysi í Danmörku á krepputímum.
Það er flestum ljóst að það er ekki auðveld barátta og krefst sjálfsagt flókinna og margbrotinna aðgerða sem ekkert er svo víst að skili árangri á endanum. Vandamálið er stórt og hefur lengi verið – ekki bara í Danmörku heldur víða í Evrópu.
Þess vegna urðu margir sem vinna í þessum málaflokki ekki lítið ,,skúffaðir” (svo maður noti nú dönskuslettu) þegar að ráðherrann lét það frá sér fara nú fyrir helgi að atvinnulaust menntafólk ætti líka að sækja um vinnu í Netto (sambærilegri verslunarkeðju og Bónus á Íslandi). Hún var með öðrum orðum að segja að menntafólk ætti ekki að vera of fínt til þess að gera allt til að fá vinnu, sækja um alls staðar, líka í Netto.
Það er reyndar vansagt að margir hafi orðið ,,skúffaðir” yfir þessum ummælum. Fólk varð alveg brjálað. Sérstaklega það unga menntafólk og forsvarar þeirra sem fannst gróflega verið talað niður til sín og að ráðherrann væri þarna að beita ódýru bragði, vitandi það mætavel að hún væri ekki að ráðast að raunverulegu vandamáli, heldur skora pólitísk stig, þykjast vera hörkunagli til að ganga í augun á hópi kjósenda sem finnst of mikil linkind ríkja gagnvart atvinnulausum og bótaþegum.
Með öðrum orðum: Mette Frederiksen beitti popúlisma.
Það er raunar ekki annað hægt en að vera sammála því að fátt annað hafi vakað fyrir Mette Frederiksen en popúlismi. Einfaldar staðreyndir tala nefnilega gegn henni.
- Í fyrsta lagi er staðreyndin sú að stórmarkaðir eins og Netto fá yfirleitt tífalt fleiri umsóknir inn en þeir geta ráðið í. Vandamálið er því vægast sagt ekki að erfitt sé að finna fólk í slíkar stöður og aðrar viðlíka.
- Í öðru lagi er atvinnuleysi meðal ófaglærðra líka mikið í Danmörku. Það hefur því verið bent á það minnki ekki atvinnuleysið að sprenglært fólk taki stöður sem fremur eru við hæfi þeirra ófaglærðu á sömu atvinnuleysisskrá. Vinkona mín á Facebook orðaði þetta vel í dag: ,,Atvinnupólitík sósíaldemókratanna: Ófaglærða fólkið á að mennta sig – og atvinnulausa menntafólkið á að vinna ófaglærð störf”. Meikar sens?
- Í þriðja lagi er það ósköp einfaldlega þannig að menntafólk vill langflest gera allt til að komast í vinnu. Það sækir því m.a. þegar í stórum stíl um störf sem eru handan við og undir þeirra sérþekkingu, meðal annars störf í Netto. Vandamálið er bara að það er yfirleitt aldrei ráðið enda vilja vinnuveitendur frekar ráða fólk í störf sem hæfa þeirra þekkingastigi og bakgrunni. Það hljómar kannski öfugsnúið en löng menntun fer í reynd að vinna gegn langskólamenntuðum þegar þeir sækja um ófaglærð störf. Og það er ekkert skrítið. Það er nefnilega lógískt og er stutt með reynslu að ófaglærður einstaklingur helst mun frekar í starfi á kassanum á Netto en langskólagenginn starfskraftur sem eðlilega mun stökkva á fyrsta tækifæri til þess að komast í starf sem betur er við hæfi.
Menn segja því nú að þetta allt saman hafi Mette Frederiksen auðvitað vitað áður en hún setti fram sín ögrandi ummæli. Hún vissi líka að hún var með þeim að styrkja ímyndina af ungu atvinnulausu menntafólki sem dekruðum og oföldum dáðleysingjum sem gætu sjálfu sér og óréttlætanlegri kröfuhörku sinni um kennt að það fengi ekki vinnu. Það var kannski ekki beinlínis það sem ungt menntafólk, í örvæntingarfullri leit sinni að atvinnu, þurfti á að halda, og allra síst frá sósíaldemókrata.
Mette Frederiksen hefur reynt að klóra í bakkann um helgina, meðal annars í viðtali í danska ríkissjónvarpinu í kvöld, sagt að auðvitað viti hún þetta allt saman, hún meini þetta ekki þannig og það beri ekki að skilja þetta á þennan veg eða hinn. En hafandi vitað það allt svona vel og ekkert meinað rangt, þá hefur henni gengið fremur illa að útskýra af hverju í ósköpunum hún var þá að láta þessu rökleysu frá sér fara.
Eftir stendur því popúlisminn sem eina haldbæra ástæðan.
